Słownik pojęć

Jednorazowe, zwykle szklane opakowanie z niewielką porcją preparatu, często bez konserwantów. Otwartą zużywa się od razu, bo po przerwaniu szczelności opakowanie nie chroni już zawartości przed drobnoustrojami.

Eter diglicydylowy 1,4-butanodiolu, najczęstszy czynnik sieciujący w wypełniaczach. Łączy łańcuchy polimeru mostkami chemicznymi; po reakcji jego resztkowa zawartość w gotowym wyrobie pozostaje poniżej 2 ppm.

Białko receptorowe obecne na powierzchni wielu komórek, które rozpoznaje i wiąże kwas hialuronowy. Pośredniczy w sygnałach dotyczących migracji komórek, gojenia i procesów zapalnych.

Przezroczysty żel wypełniający wnętrze gałki ocznej, w 98–99% zbudowany z wody, z niewielką domieszką kwasu hialuronowego i kolagenu. To z ciała szklistego oka bydlęcego Karl Meyer i John Palmer wyizolowali ten polimer po raz pierwszy w 1934 roku.

Usieciowany hialuronian w kosmetyku (INCI: Sodium Hyaluronate Crosspolymer). Tworzy na skórze elastyczny film wiążący wodę; z wypełniaczem łączy go chemia, nie droga podania. Raport amerykańskiego panelu ekspertów CIR z 2023 r. tej formy nie objął – usieciowane hialuroniany są oceniane w odrębnym postępowaniu.

Jednostka masy cząsteczkowej; w praktyce używa się kilodaltonów (kDa) i megadaltonów (MDa). Masa jednego disacharydu kwasu hialuronowego w postaci soli sodowej wynosi 401,3 Da.

Para połączonych cukrów prostych, tu: kwas D-glukuronowy i N-acetylo-D-glukozamina. Powtórzenie tej pary tysiące razy daje cały łańcuch kwasu hialuronowego.

Sinawe prześwitywanie żelu podanego zbyt płytko pod cienką skórą, na przykład w dolinie łez. Typowe wskazanie do rozpuszczenia materiału hialuronidazą.

Składnik kosmetyku wygładzający i zmiękczający skórę, zwykle tłuszczowy. Nakładany na humektant ogranicza odparowywanie wody, dlatego serum z kwasem hialuronowym „zamyka się” kremem z emolientami.

Składniki ściany komórkowej bakterii Gram-ujemnych (lipopolisacharydy), które po dostaniu się do organizmu wywołują gorączkę i odczyn zapalny. Farmakopea Europejska ogranicza ich zawartość w hialuronianie sodu, najostrzej w preparatach do oka i do stawu; surowiec z fermentacji zawiera ich w porównaniach znacznie mniej niż surowiec z tkanek zwierzęcych – liczby podajemy w części o typach kwasu hialuronowego.

Metoda produkcji kwasu hialuronowego z hodowli bakterii, najczęściej paciorkowców, coraz częściej także szczepów rekombinowanych. W większości zastosowań wyparła ekstrakcję z tkanek zwierzęcych i daje surowiec o powtarzalnej masie cząsteczkowej oraz bardzo niskiej zawartości endotoksyn. Preparaty z grzebieni kogucich nadal jednak istnieją, głównie wśród wyrobów dostawowych.

Moduł zachowawczy (sprężystości) opisujący sztywność żelu wypełniacza; w literaturze anglojęzycznej czytany „G prime”. Żele o wysokim G′ lepiej podpierają tkanki w głębokich warstwach, o niskim – łatwiej układają się w okolicach ruchomych.

Klasa długich cukrów złożonych, do której należy kwas hialuronowy. W odróżnieniu od pozostałych przedstawicieli tej grupy nie jest siarczanowany i nie powstaje na białku rdzeniowym.

Syntazy hialuronianu (HAS1, HAS2, HAS3) – enzymy w błonie komórkowej wytwarzające łańcuch polimeru i wypychające go na zewnątrz komórki. Różnią się długością produkowanych łańcuchów: HAS2 wytwarza najdłuższe, powyżej 2 MDa, a HAS3 najkrótsze, nawet około 100 kDa – tabelę syntaz podajemy w części czym jest kwas hialuronowy.

Sól sodowa kwasu hialuronowego, w praktyce najczęstsza forma surowca i składnika kosmetycznego. To ten sam polimer; forma soli nie zmienia masy cząsteczkowej ani zdolności przenikania.

Enzym rozkładający kwas hialuronowy, występujący naturalnie w organizmie i stosowany do rozpuszczania wypełniaczy. W medycynie estetycznej jest używany poza wskazaniami rejestracyjnymi.

Substancja przyciągająca i zatrzymująca wodę w warstwie rogowej. Do tej grupy, oprócz kwasu hialuronowego, należą między innymi gliceryna, mocznik i kwas mlekowy. Jak układać je w rutynie, opisujemy w części jak stosować.

Międzynarodowe nazewnictwo składników kosmetycznych, obowiązkowe na opakowaniach. Kwas hialuronowy występuje w nim jako Hyaluronic Acid, Sodium Hyaluronate i Hydrolyzed Hyaluronic Acid oraz pod nazwami kilku form pochodnych.

Tępo zakończona rurka wprowadzana w tkankę z jednego wkłucia; rozsuwa tkanki, zamiast je przecinać. W retrospektywnym badaniu ankietowym wśród amerykańskich dermatologów (2021) zamknięcie naczynia zdarzało się przy niej kilkakrotnie rzadziej niż przy igle – liczby podajemy w części o medycynie estetycznej.

Jeden z dwóch cukrów budujących disacharyd kwasu hialuronowego. Jego grupa karboksylowa nadaje całej cząsteczce ładunek ujemny i to od niej pochodzi słowo „kwas” w nazwie.

Sieć białek i cukrów wypełniająca przestrzeń między komórkami. Kwas hialuronowy jest jednym z jej głównych, silnie uwodnionych składników i nadaje tkance objętość oraz sprężystość.

Miara długości łańcucha polimeru, podawana zwykle w kilodaltonach (kDa), a dla najdłuższych łańcuchów w megadaltonach (MDa). Decyduje o zachowaniu preparatu: w badaniu ex vivo na skórze ludzkiej frakcje 20–300 kDa przechodziły przez warstwę rogową, a 1000–1400 kDa pozostawały na powierzchni jako film. Zakresy i dowody porównujemy w części o typach kwasu hialuronowego.

Lepki płyn wypełniający jamę stawową, zawierający kwas hialuronowy o dużej masie cząsteczkowej. Odpowiada za poślizg powierzchni stawowych i amortyzację wstrząsów.

Technika wielu płytkich wstrzyknięć preparatu w skórę, często z koktajlem składników odżywczych. Celem jest poprawa jakości skóry, a nie zmiana jej objętości. Zabieg wykonuje lekarz po kwalifikacji.

Drugi z cukrów budujących disacharyd kwasu hialuronowego: pochodna glukozy, w której grupa aminowa przy drugim atomie węgla nosi resztę acetylową – stąd „N” w nazwie. W połączeniu z kwasem D-glukuronowym tworzy powtarzalną jednostkę polimeru.

Objętość, jaką zajmuje w roztworze pojedyncza cząsteczka polimeru razem z otaczającą ją, luźno związaną wodą – u kwasu hialuronowego wielokrotnie większa, niż wynikałoby z masy samego łańcucha. Z jej błędnej interpretacji wziął się mit o „wiązaniu 1000 razy więcej wody, niż sam waży”.

Zamknięcie powierzchni skóry warstwą ograniczającą parowanie wody. W pielęgnacji rolę okluzyjną pełnią kremy, maści i oleje nakładane po serum z humektantem.

Czas, po którym rozkładowi ulega połowa danej puli kwasu hialuronowego. We krwi to 2–5 minut, w skórze poniżej doby, w chrząstce od jednego do trzech tygodni.

Najkrótsze fragmenty łańcucha, umownie do około 20 cukrów prostych (poniżej około 10 kDa). W kosmetyce opisywane jako cząsteczki sygnałowe, z dowodami głównie z hodowli komórkowych i badań na zwierzętach.

Symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy, oznaczający okres użycia kosmetyku po pierwszym otwarciu. Obowiązkowy dla kosmetyków o trwałości dłuższej niż 30 miesięcy, poza opakowaniami, w których pojęcie trwałości po otwarciu nie ma zastosowania, na przykład ampułkami jednorazowymi. Przy trwałości do 30 miesięcy podaje się zamiast niego datę minimalnej trwałości; szczegóły w części jak przechowywać.

Nauka o płynięciu i odkształcaniu materiałów; w kontekście wypełniaczy opisuje, jak żel zachowuje się pod naciskiem tkanek. Roztwory kwasu hialuronowego są lepkosprężyste: przy powolnym ruchu zachowują się jak lepka ciecz, przy szybkim obciążeniu – jak sprężysty amortyzator. Parametry reologiczne, a nie stężenie polimeru, decydują o przeznaczeniu produktu.

Preparat z kwasem hialuronowym nieusieciowanym lub słabo usieciowanym, podawany śródskórnie w serii zabiegów (procedura bywa nazywana biorewitalizacją); w odróżnieniu od wypełniacza nie zmienia kształtu twarzy. W przeglądzie systematycznym z 2023 r. poprawiał elastyczność i względne nawilżenie skóry, ale liczba i jakość badań są ograniczone. Zabieg wykonuje lekarz.

Przeznaskórkowa utrata wody, czyli ilość wody odparowującej ze skóry w jednostce czasu. Wzrost tego wskaźnika świadczy o osłabieniu bariery naskórkowej.

Chemiczne połączenie łańcuchów polimeru mostkami, dzięki któremu żel staje się trwalszy i odporniejszy na rozkład. Wypełniacz od kosmetyku odróżnia jednak nie samo usieciowanie – bo usieciowane hialuroniany (INCI: Sodium Hyaluronate Crosspolymer) bywają też w kremach – lecz postać żelu i droga podania: iniekcja w tkankę zamiast warstwy na skórze.

Najbardziej zewnętrzna warstwa naskórka, zbudowana z martwych, spłaszczonych komórek. To głównie w niej działa kwas hialuronowy z kosmetyku i to ona decyduje o barierze wodnej skóry.

Wstrzykiwanie preparatu z kwasem hialuronowym do jamy stawowej w celu poprawy właściwości mazi i zmniejszenia dolegliwości. Wytyczne towarzystw naukowych są rozbieżne: NICE zaleca jej nie oferować, AAOS odradza rutynowe stosowanie, a OARSI dopuszcza ją warunkowo w stawie kolanowym – bilans dowodów opisujemy w części o suplementach, stawach i oczach. Wstrzyknięcie wykonuje lekarz.

Strategia zabiegowa polegająca na odbudowie utraconego podparcia tkanek twarzy zamiast wypełniania pojedynczych zmarszczek. Wymaga żeli o wyższej sprężystości i znajomości anatomii warstw. Zabieg wykonuje lekarz po kwalifikacji.

Żel z usieciowanego kwasu hialuronowego wstrzykiwany w skórę lub tkanki głębsze, w UE dopuszczony jako wyrób medyczny. Efekt jest przejściowy – od kilku miesięcy do około dwóch lat, zależnie od produktu, miejsca i osoby. Zabieg wykonuje lekarz po kwalifikacji.

Kategoria prawna, do której należą wypełniacze, preparaty dostawowe i większość kropli z hialuronianem sodu. W odróżnieniu od leków nie przechodzą one rejestracji jako produkt leczniczy: zgodność z wymaganiami ocenia jednostka notyfikowana i to ona wydaje certyfikat, a znak CE umieszcza na wyrobie producent.

Zaburzenie filmu łzowego dające pieczenie, uczucie piasku i zmęczenie oczu. Krople z hialuronianem sodu łagodzą objawy, zwiększając lepkość i czas zalegania preparatu na powierzchni oka.